Hoe wordt hennep tot stof verwerkt?

Het transformeren van de robuuste hennepstengel tot een zachte, draagbare stof is een proces dat al millennia wordt beheerst, maar dat vandaag de dag een moderne en duurzame revival beleeft. In tegenstelling tot veel conventionele textielgewassen vereist hennep geen pesticiden en weinig water, waardoor de eerste stap – de teelt – reeds een lage ecologische voetafdruk garandeert. De waarde schuilt niet in de bloemen, maar in de lange, sterke bastvezels die zich in de stengel bevinden. Het hele proces draait om het isoleren en verfijnen van deze natuurlijke vezelbundels.

De reis begint met roten, een cruciaal stadium waarbij de geoogste stengels worden blootgesteld aan vocht. Door middel van dauw, waterbaden of enzymen worden de pectines die de vezels aan de houtachtige kern binden, afgebroken. Deze gecontroleerde ontbinding maakt het mogelijk om de kostbare vezels vrij te maken zonder hun structuur aan te tasten. Na het drogen ondergaan de stengels het braken en zwingelen, waarbij de houtdelen (de scheven) mechanisch worden verbrijzeld en verwijderd, zodat alleen de lange, ruwe vezels overblijven.

Deze ruwe vezels, bekend als hennepgaren, worden vervolgens gekaard en gehekeld om ze te paralleliseren en eventuele laatste onzuiverheden te verwijderen. Pas daarna worden ze gesponnen tot draden met de gewenste dikte en sterkte. Het spinnen bepaalt in hoge mate het uiteindelijke karakter van de stof. De gesponnen garens zijn klaar voor het weef- of breiproces, waar ze worden omgezet in textiel. Een laatste, vaak toegepaste stap is het appreturen, een afwerking die de stof zachter maakt – een welkome verfijning van de van nature wat stuggere hennepvezel.

Het oogsten en roten van hennepstengels

De oogst van hennep voor vezeldoeleinden vindt plaats wanneer de planten in volle bloei staan of net daarna, maar voordat de zaden volledig gerijpt zijn. Dit moment garandeert dat de vezels op hun sterkst zijn. Traditioneel werd hennep met de hand geoogst, maar tegenwoordig gebeurt dit machinaal met aangepaste maaidorsers. Deze machines snijden de stengels af en leggen ze in lange, rechte zwaden op het veld.

Het cruciale proces dat volgt is het roten (of 'retten'). Dit is een gecontroleerd biologisch afbraakproces waarbij micro-organismen en vocht de pectines afbreken die de vezelbundels aan de houtachtige kern (de 'scheven') en aan elkaar binden. Hierdoor worden de waardevolle bastvezels losgemaakt.

Roten kan op twee hoofdmanieren. Veldroten is de meest traditionele methode: de zwaden blijven wekenlang op de akker liggen. Dauw, regen en zon activeren de micro-organismen. Dit proces vereist nauwlettend toezicht, want te lang roten verzwakt de vezels. Een moderner alternatief is dauwroten, waarbij de stengels worden omgekeerd voor een gelijkmatigere blootstelling.

Voor een gecontroleerder en sneller resultaat wordt soms waterroten toegepast. Hierbij worden de stengels ondergedompeld in tanks of langzaam stromend water, zoals een rivier. Dit levert een vezel van consistentere kwaliteit en lichtere kleur op, maar vergt meer infrastructuur en waterbeheer.

Na het roten zijn de stengels volledig gedroogd. Het rotingsproces is voltooid wanneer de vezels relatief gemakkelijk van de houtachtige kern loskomen. De gedroogde, gerote stengels worden vervolgens tot balen geperst voor transport naar de verwerkingsfaciliteit, waar het scheiden van de vezels (het 'zwingelen') kan beginnen.

Het breken en zwingelen van de vezels

Na het roten zijn de hennepstengels droog en bros, maar de vezels zijn nog stevig verankerd in de houtachtige kern (de scheven). Het doel van breken en zwingelen is om deze twee componenten mechanisch van elkaar te scheiden, zodat de zuivere, lange vezels vrijkomen.

Het proces verloopt in twee opeenvolgende stappen:

1. Breken (Braken): De gedroogde stengels worden door een breker of braakmachine geleid. Deze machine bestaat uit sets geribbelde rollers of platen die de stengels pletten en kneuzen. De bros geworden houtkern verbrijzelt, terwijl de taaiere vezelbundels grotendeels intact blijven.



2. Zwingelen (Zwingelen of Hekelen): De gebroken massa, nu een mengsel van vezels en houtsplinters (leem genoemd), gaat naar de zwingelmachine. Dit apparaat maakt gebruik van snel draaiende trommels voorzien van stalen pennen of messen. De actie is tweeledig:
   
   
   
   
   
   • De resterende houtdelen worden eruit geslagen en afgevoerd.
   
   
   
   • De vezelbundels worden verder gescheiden en parallel gelegd, waardoor een schonere, gladde vezel ontstaat.
   
   
   
   
   
   

Het resultaat is een pluizige, blonde massa van lange, rechte vezels, klaar voor de verdere verwerking tot garen. De kwaliteit van het zwingelen is cruciaal: hoe grondiger het proces, hoe minder houtresten en hoe fijner en gelijkmatiger de uiteindelijke hennepstof zal zijn.

Het spinnen van hennepgaren

Het spinnen is het proces waarbij de voorbereide hennepvezels tot een sterk en continu garen worden getwist. Dit kan op verschillende manieren gebeuren, zowel traditioneel als modern. Het doel is altijd om de lange, sterke vezels zo te verbinden dat hun natuurlijke kracht behouden blijft.

Bij het vlas- of hennepwiel wordt de vezelbundel, of 'strick', vastgemaakt aan het spinnewiel. De spinner bevochtigt de vezels regelmatig om de cohesie te verbeteren en trekt ze gecontroleerd uit tot een dunne, gelijkmatige streng. Door het draaien van het wiel wordt voortdurend torsie, of twist, aan de vezels toegevoegd, wat ze bijeenbindt tot een solide garen dat op een klos wordt gewonden.

In de industriële productie wordt het spinproces geautomatiseerd op zogenaamde ringspinmachines. Hier worden de voorbereide linten (rovings) door een reeks rollen gevoerd die ze uitrekken en verfijnen. Vervolgens worden ze door een snel roterende spil getrokken en op een spoel gewikkeld. Deze methode produceert zeer consistent en sterk garen in grote volumes.

Een andere moderne techniek is het open-end spinnen, waarbij de vezels in een rotor worden gebracht en door centrifugaalkracht tegen de wand worden gedrukt. Het garen wordt dan uit de rotor getrokken, wat een snellere productie mogelijk maakt. Het resulterende garen is echter vaak wat luchtiger en minder sterk dan ringgesponnen garen, wat de toepassingsmogelijkheden beïnvloedt.

De keuze voor een spinmethode bepaalt in hoge mate de karakteristieken van het uiteindelijke garen, zoals de dikte, de twist, de glans en de tactiliteit. Dit garen vormt de essentiële grondstof voor het daaropvolgende weef- of breiproces.

Het weven of breien van de stof

Na het spinnen van de garens, volgt de constructie van de stof zelf. Dit gebeurt hoofdzakelijk via twee methoden: weven of breien. De keuze bepaalt de uiteindelijke eigenschappen van de hennepstof.

Bij het weven worden twee sets draden loodrecht op elkaar samengebracht. De lengtedraden (ketting) worden strak gespannen op het weefgetouw, waarna de dwarraden (inslag) er doorheen worden geweven. Een eenvoudige, stevige binding (platbinding) levert een duurzame en slijtvaste stof op, ideaal voor spijkerstof of canvas. Complexere bindingen, zoals keper, geven de stof meer flexibiliteit en een karakteristiek diagonale nerf.

Het breien daarentegen creëert stof door middel van lussen. Eén continu garen of een set garens wordt in elkaar gehakt, hetzij vlak (voor stukgoed) hetzij in de rondte (voor kledingstukken). Deze techniek resulteert in een elastischere, ademende en zachtere stof dan geweven materiaal. Gebreide hennep is daarom bijzonder geschikt voor T-shirts, lichte truien en ondergoed.

Geweven hennep staat bekend om zijn stabiliteit, stevigheid en minimale rek. Gebreide hennep biedt meer comfort, beweeglijkheid en een natuurlijke drapering. Beide methoden benadrukken de inherente voordelen van de hennepvezel, zoals sterkte en vochtopname, maar vertalen deze naar verschillende toepassingen in de mode en textielindustrie.

Veelgestelde vragen:

Wat is het verschil tussen hennep en cannabis, en is de verwerking hetzelfde voor beide?

Hennep en cannabis zijn verschillende variëteiten van dezelfde plantensoort, Cannabis sativa. Het belangrijkste onderscheid is het gehalte aan de psychoactieve stof THC. Industriële hennep bevat wettelijk gezien zeer weinig THC (minder dan 0,3% in de EU), terwijl cannabis voor medicinaal of recreatief gebruik een veel hoger gehalte heeft. De verwerking tot textiel gebruikt uitsluitend industriële hennep, speciaal gekweekt voor zijn lange, sterke vezels. De verwerkingsmethoden voor cannabis zijn totaal anders en gericht op het extraheren van oliën of het drogen van bloemen, niet op het winnen van vezels voor textiel.

Hoe krijgen ze van die stugge hennepstengels eigenlijk zacht textiel?

Dat zachte gevoel is het resultaat van een paar nauwkeurige stappen. Eerst ondergaan de geoogste stengels 'roten': ze worden blootgesteld aan vocht, waardoor de natuurlijke lijm (pectine) tussen de vezels en de houtachtige kern afbreekt. Na het drogen worden de stengels gebroken en gebeukt, waardoor de houtdelen (scheven) van de waardevolle bastvezels worden gescheiden. Die lange bastvezels worden daarna gekamd en gesponnen tot garen. Pas tijdens het spinnen kan de draad fijn en gelijkmatig worden gemaakt. Een laatste belangrijke stap is het 'appretteren' van de geweven stof, waarbij deze mechanisch wordt behandeld (bijvoorbeeld geschuurd) om de vezels verder te verzachten voor een prettiger draagcomfort.

Waarom is hennep eigenlijk duurzaam vergeleken met katoen?

Hennep heeft een aantal voordelen voor het milieu. De plant groeit snel en dicht, wat onkruid onderdrukt en het gebruik van herbiciden overbodig maakt. Hij heeft ook aanzienlijk minder water nodig dan katoen. Bovendien verbetert hennep de bodemkwaliteit door diep te wortelen en deze te beluchten. Voor de teelt zijn geen bestrijdingsmiddelen nodig. Het textielproces zelf kan, vooral het traditionele roten in water, nog milieubelastend zijn, maar er worden steeds meer mechanische en gecontroleerde methoden ontwikkeld. De stof is zeer duurzaam, gaat lang mee en is na gebruik biologisch afbreekbaar.

Wordt bij de verwerking van hennep ook de houtachtige kern gebruikt, of gaat dat verloren?

Die kern, de 'scheven' of 'hout', gaat zeker niet verloren. Het is een waardevol nevenproduct. Na het breken en hekelen van de stengels worden de korte, wollige scheven gescheiden van de lange vezels. Deze scheven hebben veel toepassingen. Ze worden gebruikt in de bouw voor isolatiemateriaal en hennepbeton, als strooisel in stallen, of verwerkt tot papier en karton. Dit maakt de hennepverwerking een goed voorbeeld van een kringloopproces, waarbij vrijwel alle delen van de plant een nuttige bestemming krijgen.