Welke kledingstoffen moet ik vermijden?

Bij het kiezen van kleding letten we vaak op de prijs, de pasvorm of de kleur, maar de stof waarvan een kledingstuk is gemaakt, is minstens zo belangrijk. Het materiaal bepaalt niet alleen het draagcomfort en de levensduur, maar heeft ook een significante impact op onze gezondheid en het milieu. Een bewuste keuze begint bij het lezen van het waslabel en het begrijpen wat de verschillende vezels in de praktijk betekenen.

Een aantal synthetische stoffen, zoals polyester, acryl en nylon, zijn bijzonder problematisch. Deze op petroleum gebaseerde materialen zijn niet ademend, waardoor ze zweet vasthouden en onaangename geuren kunnen veroorzaken. Bovendien laten ze bij elke wasbeurt microscopisch kleine plastic vezels, zogenaamde microplastics, los die in het water terechtkomen en zo in onze voedselketen belanden. Daarnaast kunnen deze kunststoffen vaak schadelijke chemicaliën bevatten die via de huid kunnen worden opgenomen.

Ook conventioneel geteeld katoen verdient kritische aandacht. Hoewel het een natuurlijke vezel is, is de teelt ervan een van de meest vervuilende ter wereld door het intensieve gebruik van water, pesticiden en insecticiden. Deze stoffen blijven in residuen achter op de stof en kunnen huidirritaties veroorzaken, terwijl ze tegelijkertijd de bodem en het grondwater aantasten. Het vermijden van niet-biologisch katoen is daarom een stap naar een gezondere huid en een duurzamere planeet.

Tot slot zijn er stoffen zoals rayon (viscose) en modal, die weliswaar van natuurlijke houtpulp worden gemaakt, maar via een zeer chemisch intensief proces. De productie ervan gaat vaak gepaard met ontbossing en het lozen van giftige afvalstoffen. Bovendien zijn deze materialen erg kwetsbaar als ze nat worden en verliezen ze snel hun vorm. Kennis van deze nadelen helpt om te kiezen voor duurzamere alternatieven zoals biologisch katoen, lyocell (Tencel), hennep, linnen of gerecyclede materialen van hoge kwaliteit.

Stoffen die irritatie of allergieën kunnen veroorzaken

Bepaalde textielsoorten staan bekend om hun potentiële irriterende of allergene eigenschappen. Synthetische stoffen zoals polyester, acryl en nylon zijn hier een belangrijk voorbeeld. Deze materialen zijn vaak niet ademend, waardoor zweet wordt vastgehouden. Dit creëert een vochtige omgeving waar bacteriën gedijen, wat tot huidirritatie, jeuk en uitslag kan leiden.

Ook wol, vooral ruwe of niet-gefijnde wol, kan problematisch zijn. De natuurlijke vezels hebben schubben die mechanische irritatie kunnen veroorzaken, wat resulteert in jeuk en een prikkend gevoel op de gevoelige huid. Dit is niet altijd een allergie, maar vaak een fysieke overgevoeligheid.

Een van de belangrijkste boosdoeners voor echte contactallergieën zijn de chemische afwerkingsmiddelen in stoffen, niet de vezels zelf. Formaldehyde-harsen worden gebruikt om kreukherstellend en krimpvrij te maken en kunnen ernstige huidreacties uitlokken. Daarnaast kunnen bepaalde verven en kleurstoffen (met name donkere kleuren en de kleurstof disperse blue 106/124) allergische contactdermatitis veroorzaken.

Let ook op stoffen met de aanduiding "permanent press" of "kreukvrij", omdat deze vaak met meer chemicaliën zijn behandeld. Nieuwe kleding die niet gewassen is, bevat de hoogste concentratie van deze residuen.

Voor een zeer gevoelige huid kan zelfs natuurlijk katoen een risico vormen als het is behandeld met pesticiden tijdens de teelt of met bleekmiddelen en kleurstoffen tijdens de productie. Kies in dat geval voor gecertificeerd biologisch katoen of andere onbewerkte, natuurlijke materialen.

Materialen die slecht ademen en veel zweten

Kleding die slecht ademt, houdt vocht en warmte vast tegen je huid. Dit zorgt voor een benauwd gevoel en leidt vaak tot overmatig zweten en ongemak. De belangrijkste boosdoeners zijn synthetische stoffen op basis van plastic.

Polyester is de grootste overtreder. Hoewel het kreukvrij en duurzaam is, laat het nauwelijks lucht of vocht door. Zweet verdampt niet maar blijft op je huid liggen, wat een klam en plakkerig gevoel geeft. Dit effect is nog sterker bij goedkope, dicht geweven polyester.

Acrylic en nylon hebben vergelijkbare problemen. Acryl bootst wol na maar ventileert extreem slecht, waardoor je het snel warm krijgt. Nylon is vaak licht, maar niet ademend; het wordt veel gebruikt in goedkope sportkleding en leggings, waar het zweet opvangt in plaats van afvoert.

Rayon (viscose) is een geval apart. Het is een halfsynthetische stof van houtpulp die zacht en luchtig aanvoelt. Echter, in zijn standaard vorm kan het vocht slecht reguleren en wordt het vaak plakkerig als het nat is. Alleen hoogwaardige varianten zoals lyocell (Tencel) bieden goede ademendheid.

Ook rubber of PVC in regenkleding of bepaalde sportuitrusting zijn uiteraard volledig niet-ademend. Ze zijn bedoeld om water buiten te houden, maar houden daardoor al je lichaamsvocht binnen. Draag ze alleen wanneer strikt noodzakelijk.

Let op mengsels: een katoen-polyester blend kan iets ademender zijn dan 100% polyester, maar de vochtafvoerende eigenschappen gaan sterk achteruit. Kies voor activiteiten waar je zweet voor stoffen met een laag percentage van deze synthetische materialen.

Kleding die snel slijt of zijn vorm verliest na het wassen

Stoffen met een lage duurzaamheid verliezen snel hun kleur, worden dun of ontwikkelen gaten. Andere materialen rekken uit, krimpen of kreuken extreem, waardoor de pasvorm voor altijd verloren gaat. Dit zijn de belangrijkste boosdoeners om te vermijden.

• Pure rayon (viscose): Deze stof, gemaakt van houtpulp, wordt erg zwak als ze nat is. Het rekt gemakkelijk uit, krimpt onvoorspelbaar en slijt snel bij wrijving.



• Goedkope katoen (van lage garenkwaliteit): Niet alle katoen is gelijk. Zeer dunne, goedkope katoen wordt snel slijtplekken, krijgt bolletjes (pilling) en verliest zijn vorm na meerdere wasbeurten.



• Acrylic (acryl): Deze synthetische stof staat bekend om het snel vormen van pluisjes en bolletjes. Truien van acrylic zien er na enkele wasbeurten vaak oud en versleten uit.



• Elastaan (spandex/Lycra) zonder kernvezel: Kledingstukken die bijna puur uit elastaan bestaan, verliezen snel hun rekbaarheid. Ze worden slap en hun vorm vervaagt, vooral bij blootstelling aan warm water.



• Linnen van lage kwaliteit: Hoewel sterk, kan linnen van dikke, ongeregelde garens extreem kreuken en stug aanvoelen. Het kan ook significant krimpen als het niet professioneel wordt gewassen.



• Zijde die niet speciaal is gewassen: Delicate zijde vereist handwas of stomerij. In de wasmachine kan zijde vervilten, zijn glans verliezen en onherstelbaar krimpen.

Om slijtage en vormverlies te minimaliseren, kijk je naar de constructie. Losse weefsels (met grote gaten) zijn minder duurzaam dan strak geweven stoffen. Combineer dit met de juiste wasinstructies: was binnenstebuiten, gebruik een fijnwasprogramma en vermijd de wasdroger voor deze gevoelige materialen.

Textiel met een grote impact op het milieu

Bepaalde stoffen hebben een onevenredig grote ecologische voetafdruk, van grondstof tot afval. Vermijd deze waar mogelijk.

Conventionele katoen is een van de meest problematische keuzes. Deze teelt gebruikt enorme hoeveelheden water en is verantwoordelijk voor ongeveer 16% van het wereldwijde insecticidengebruik en 6% van het pesticidengebruik, wat de bodem uitput en watersystemen vervuilt.

Polyester, nylon en acryl zijn synthetische stoffen op basis van aardolie. Hun productie is energie-intensief en ze geven microplastics af bij elke wasbeurt. Deze niet-afbreekbare vezels vervuilen de oceanen en komen in de voedselketen terecht.

Conventionele wol kan een verborgen impact hebben door mulesing bij schapen en het veelvuldig gebruik van chemicaliën bij het wassen en verven van de ruwe wol. Kies voor gecertificeerde wol of alternatieven.

Rayon, viscose, modal en lyocell worden gemaakt van houtpulp. Hoewel van natuurlijke oorsprong, leidt de productie, vooral van conventionele rayon, vaak tot ontbossing en het gebruik van giftige chemicaliën bij het oplosmiddelproces. Let op certificeringen zoals FSC of het gesloten systeem van TENCEL™ Lyocell.

Leer heeft een zware milieu-impact door de intensieve veeteelt, het enorme water- en energieverbruik bij de looiing en het giftige afval dat met name bij het conventionele chroomlooien vrijkomt.

Veelgestelde vragen:

Ik zie vaak "acryl" op etiketten staan, vooral in truien en dekens. Waarom zou ik dit materiaal vermijden?

Acryl is een volledig synthetische stof, gemaakt van polymeren zoals acrylonitril. Het heeft een paar grote nadelen. Ten eerste is het een vorm van plastic, meestal afgeleid van aardolie. Tijdens het wassen komen er vaak microplastics vrij die in het water terechtkomen. Ten tweede ademt acryl slecht; het neemt weinig vocht op, waardoor je het snel warm en zweterig kunt krijgen. Ook kan het gemakkelijk gaan pillen (bolletjes vormen) en is het niet erg duurzaam. Vooral voor kleding die direct op de huid gedragen wordt, zoals een trui, zijn natuurlijke materialen zoals wol, katoen of bamboe een comfortabeler en milieuvriendelijker alternatief.

Ik wil duurzamer shoppen en hoor slechte verhalen over conventioneel katoen. Klopt dat, en wat is het probleem precies?

Ja, dat klopt. Conventioneel katoen heeft een aanzienlijke impact. De teelt gebruikt enorm veel water: voor één katoenen T-shirt is ongeveer 2.700 liter water nodig. Daarnaast wordt bij deze teelt ongeveer 16% van alle insecticiden en 6% van alle pesticiden wereldwijd ingezet, wat schadelijk is voor de bodem, het grondwater en de gezondheid van boeren. De stof zelf kan resten van deze chemicaliën bevatten, wat voor een gevoelige huid irritatie kan veroorzaken. Een beter alternatief is katoen met een keurmerk, zoals GOTS (Global Organic Textile Standard). Dit garandeert biologisch geteeld katoen zonder schadelijke chemicaliën, onder betere arbeidsomstandigheden. Andere opties zijn lyocell (Tencel) of hennep, die vaak met minder water en bestrijdingsmiddelen geteeld worden.